{"id":1918,"date":"2026-06-09T15:42:35","date_gmt":"2026-06-09T15:42:35","guid":{"rendered":"https:\/\/michalrutz.com\/?p=1918"},"modified":"2026-06-10T16:06:57","modified_gmt":"2026-06-10T16:06:57","slug":"od-udomowienia-do-wyzwolenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/od-udomowienia-do-wyzwolenia\/","title":{"rendered":"Od udomowienia do wyzwolenia"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zula Tuvshinbat, Za s\u0142odka dla ciebie (2 cute 4 u)<\/strong><\/a>,
tapiseria, 2023<\/p>\n\n\n\n

Ta praca jest cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy \u201eImagining Queer Utopia\u201d
kuratorowanej przeze mnie (Micha\u0142a Rutza) w Queer Museum Vienna<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Kobieta domow<\/strong>a<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Hello Kitty jest rozpoznawalnym na ca\u0142ym \u015bwiecie symbolem japo\u0144skiej kultury kawaii. To niezwykle wystylizowany wizerunek antropomorficznej bia\u0142ej kotki. Bez ust, za to z r\u00f3\u017cow\u0105 kokardk\u0105 nad lewym uchem sygnalizuj\u0105c\u0105 p\u0142e\u0107. \u0141\u0105czy w sobie cechy dziecka, zwierz\u0119cia i kobiety.<\/p>\n\n\n\n

To po\u0142\u0105czenie kreuje obraz infantylnej, udomowionej i \u0142agodnej kobieco\u015bci. Jako jednocze\u015bnie dziecko i zwierz\u0119, posta\u0107 zajmuje pozycj\u0119 liminaln\u0105 (zawieszon\u0105 pomi\u0119dzy kategoriami natury i kultury).<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/
Hello Kitty<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jednocze\u015bnie Hello Kitty utrwala stereotypy dotycz\u0105ce azjatyckich kobiet, projektuj\u0105c na nie cechy kojarzone z kultur\u0105 kawaii: niewinno\u015b\u0107, s\u0142odko\u015b\u0107 i uleg\u0142o\u015b\u0107. Poza Azj\u0105 stereotypizacja ta mo\u017ce by\u0107 jeszcze bardziej odczuwalna jako forma egzotyzacji, rezonuj\u0105c z do\u015bwiadczeniem autorki \u2014 Azjatki mieszkaj\u0105cej w Austrii. Cho\u0107 artystka pochodzi z Mongolii, na co dzie\u0144 mierzy si\u0119 z uproszczon\u0105 wizj\u0105 Azji, kszta\u0142towan\u0105 w du\u017cej mierze przez japo\u0144sk\u0105 popkultur\u0119, w szczeg\u00f3lno\u015bci mang\u0119 i anime.<\/p>\n\n\n\n

Bestio-Bogini<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W r\u0119kach artystki niegdy\u015b niewinna maskotka przechodzi monstrualn\u0105 metamorfoz\u0119: wyrastaj\u0105 jej liczne, szponiaste ramiona, a wraz z nimi usta z rz\u0119dami ostrych z\u0119b\u00f3w. Jej zwielokrotnione ko\u0144czyny rozpo\u015bcieraj\u0105 si\u0119 szeroko, ods\u0142aniaj\u0105c posta\u0107 doros\u0142ej kobiety \u2014 piersi i wulw\u0119, z kt\u00f3rej zwisa czerwony warkocz. Roz\u0142o\u017cone nogi zdobi\u0105 kozaki.<\/p>\n\n\n\n

Dodatkowo spomi\u0119dzy dw\u00f3ch lewych ramion wy\u0142ania si\u0119 szcz\u0119ka rekina, stanowi\u0105ca ram\u0119 dla tytu\u0142u dzie\u0142a \u201e2 cute 4 u\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Simhamukha, Dakini (English: Lion-Faced Dakini). Mongolia
Rubin Museum of Art<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Liczne niebieskie ramiona przywodz\u0105 na my\u015bl Kali \u2014 hindusk\u0105 bogini\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z destrukcj\u0105, transformacj\u0105 i wyzwoleniem od ego. Jednak jest to jedynie powierzchowna interpretacja.<\/p>\n\n\n\n

W buddyzmie tybeta\u0144skim, szeroko praktykowanym w Mongolii, ojczy\u017anie artystki, istnieje wiele \u017ce\u0144skich b\u00f3stw znanych jako dakini<\/strong>, z kt\u00f3rych niekt\u00f3re przyjmuj\u0105 gniewne formy. Wiele z nich mog\u0142o pos\u0142u\u017cy\u0107 jako inspiracja. <\/p>\n\n\n\n

Dakini reprezentuj\u0105 moc, kt\u00f3ra uwalnia od ego i odcina od przywi\u0105za\u0144 i z\u0142udze\u0144, prowadz\u0105c wiernych ku ich prawdziwej naturze. Znaczenie to rezonuje z gniewn\u0105 Hello Kitty, kt\u00f3ra w tym kontek\u015bcie staje si\u0119 figur\u0105 wyzwolenia od narzuconych zewn\u0119trznych wyobra\u017ce\u0144 o kobieco\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Warto doda\u0107, \u017ce przedstawiona posta\u0107 nie jest wiernym przedstawieniem \u017cadnej konkretnej bogini. Funkcjonuje raczej jako artystyczny asambla\u017c odniesie\u0144, afekt\u00f3w i obraz\u00f3w, przywo\u0142uj\u0105cy skojarzenia z licznymi b\u00f3stwami, nie reprezentuj\u0105c \u017cadnego z nich.<\/p>\n\n\n\n

Kobieta Domow<\/strong>a czy Bestio-Bogini<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W tej pracy zderzaj\u0105 si\u0119 dwa modele: kapitalistyczna produkcja jednostek jako przewidywalnych konsument\u00f3w oraz radykalne rozpuszczenie ego i konwencjonalnej to\u017csamo\u015bci, do\u015bwiadczane jako nadmiar \u2014 ca\u0142kowite poddanie si\u0119 przyjemno\u015bci, furii i zmys\u0142owym doznaniom.<\/p>\n\n\n\n

Ta transformacja w bardziej dzik\u0105 i erotyczn\u0105 form\u0119 ma wyra\u017anie emancypacyjny charakter. Wzywa do obj\u0119cia pe\u0142nego spektrum kobiecych afekt\u00f3w \u2014 zar\u00f3wno seksualno\u015bci, jak i agresji, tak cz\u0119sto wypieranych i t\u0142umionych.<\/p>\n\n\n\n

Polityka kobiecego afektu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Z perspektywy teorii afektu kontrast mi\u0119dzy Hello Kitty a bestio-bogini\u0105 staje si\u0119 szczeg\u00f3lnie wyra\u017any. Hello Kitty reprezentuje wyp\u0142aszczony, udomowiony afekt \u2014 pragnienie i gniew ujarzmione w bezpieczn\u0105 \u201es\u0142odko\u015b\u0107\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Figura \u201ezwierz\u0119cia domowego\u201d pokazuje, jak kobieca energia zostaje oswojona, spacyfikowana i przekierowana w niegro\u017ane formy. W tym sensie praca rezonuje z intuicj\u0105 Sary Ahmed, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 normy spo\u0142eczne t\u0142umi\u0105 emocje i pragnienia \u2014 szczeg\u00f3lnie te zwi\u0105zane z p\u0142ci\u0105 i seksualno\u015bci\u0105 \u2014 aby utrzyma\u0107 status quo. Afekt, kt\u00f3ry przekracza oczekiwane normy, zostaje uznany za \u201enadmiar\u201d i sprowadzony do form bardziej akceptowalnych.<\/p>\n\n\n\n

From Pet to Threat<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Kiedy Hello Kitty staje si\u0119 dzika i bezwstydna, obraz traci swoj\u0105 koj\u0105c\u0105, maskotkow\u0105 funkcj\u0119. Odzyskuj\u0105c seksualno\u015b\u0107 i agresj\u0119, odzyskuje ona r\u00f3wnie\u017c sprawczo\u015b\u0107. Sam tytu\u0142 \u201ezbyt urocza dla ciebie\u201d sygnalizuje nadmiar i eksces \u2013 bycie \u201eza bardzo\u201d i bezpo\u015brednie wyzwanie rzucone widzowi.<\/p>\n\n\n\n

2 Cute 4 U<\/em> mo\u017cna zatem odczyta\u0107 zar\u00f3wno jako krytyk\u0119 stereotyp\u00f3w dotycz\u0105cych kobieco\u015bci, jak i jako emancypacyjn\u0105 fantazj\u0119 o odzyskanej sile, kt\u00f3ra wyzwala si\u0119 z logiki udomowienia.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Rutz<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zula Tuvshinbat, Za s\u0142odka dla ciebie (2 cute 4 u),tapiseria, 2023 Ta praca jest cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy \u201eImagining Queer Utopia\u201dkuratorowanej przeze mnie (Micha\u0142a Rutza) w Queer Museum Vienna Kobieta domowa Hello Kitty jest rozpoznawalnym na ca\u0142ym \u015bwiecie symbolem japo\u0144skiej kultury kawaii. To niezwykle wystylizowany wizerunek antropomorficznej bia\u0142ej kotki. Bez ust, za to z r\u00f3\u017cow\u0105 kokardk\u0105 nad […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1297,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63,19],"tags":[],"class_list":["post-1918","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esej","category-polski"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1918"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2062,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918\/revisions\/2062"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1297"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}