{"id":1766,"date":"2026-06-02T12:40:49","date_gmt":"2026-06-02T12:40:49","guid":{"rendered":"https:\/\/michalrutz.com\/?p=1766"},"modified":"2026-06-02T13:18:26","modified_gmt":"2026-06-02T13:18:26","slug":"eco-queerowa-mitologia-oporu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/eco-queerowa-mitologia-oporu\/","title":{"rendered":"Eco-queerowa mitologia oporu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Liliana Zeic, Rdestnica p\u0142ywaj\u0105ca i kobiety hoduj\u0105ce motylic\u0119 w\u0105trobowa na \u015blimakach<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2025, intarsja, czeczota topoli, czeczota jesionu, czeczota jab\u0142oni indyjskiej, stal, 142 x 82 cm (4 cz\u0119\u015bci)<\/p>\n\n\n\n

Ta praca jest cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy Wyobra\u017caj\u0105c Queerow\u0105 Utopi\u0119<\/strong>,<\/a> kt\u00f3rej kuratorem jestem ja (Micha\u0142 Rutz) w Queer Museum Vienna<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Podczas pierwszego kontaktu z obiektem moj\u0105 uwag\u0119 natychmiast przyku\u0142y postacie ludzkie. Dwie nagie, kucaj\u0105ce kobiety pochylaj\u0105 si\u0119 z otwartymi d\u0142o\u0144mi nad par\u0105 \u015blimak\u00f3w. Odpr\u0119\u017cone twarze, u\u015bmiech i szeroki rozkrok komunikuj\u0105 brak wstydu i g\u0142\u0119bokie zrelaksowanie \u2014 kucanie jest naturaln\u0105 pozycj\u0105 odpoczynku, dzi\u015b we wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiecie cz\u0119sto zatracon\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u015awiat na opak<\/h2>\n\n\n\n

Pionowe linie towarzysz\u0105ce figurom oraz kierunek ruchu \u017cab prowadz\u0105 spojrzenie ku g\u00f3rze obrazu. W\u0105ski, ciemny pas horyzontu ostro odcina si\u0119 od jasnej, podwodnej partii kompozycji. Paradoksalnie \u015bwiat ziemski pogr\u0105\u017cony jest w mroku i niemal ca\u0142kowicie zignorowany. Ten prosty zabieg ukierunkowuje nas ku temu, co skryte, pomini\u0119te, skupiaj\u0105c si\u0119 na perspektywie tych \u201ez do\u0142u\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Biologia, polityka i metafizyka k\u0142\u0105czy<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Tu\u017c przy tafli wody i na jej powierzchni unosz\u0105 si\u0119 li\u015bcie rdestnicy, kt\u00f3rej \u0142odygi \u2014 oddane jako wertykalne linie \u2014 mog\u0105 osi\u0105ga\u0107 do kilku metr\u00f3w wysoko\u015bci . Chocia\u017c rdestnica p\u0142ywaj\u0105ca jest zdolna do rozmna\u017cania zar\u00f3wno p\u0142ciowego, jak i bezp\u0142ciowego, to w\u0142a\u015bnie rozmna\u017canie bezp\u0142ciowe pozostaje jej dominuj\u0105c\u0105 strategi\u0105. Odbywa si\u0119 ono poprzez wytwarzanie d\u0142ugich, pe\u0142zaj\u0105cych k\u0142\u0105czy, rozrastaj\u0105cych si\u0119 poziomo w mule dna. Z nich wyrastaj\u0105 nowe p\u0119dy, kt\u00f3re \u2014 tak\u017ce po oddzieleniu od macierzystej struktury \u2014 mog\u0105 kontynuowa\u0107 \u017cycie samodzielnie. Nawet oderwany lub nadgryziony fragment zachowuje zdolno\u015b\u0107 dalszego wzrostu. Temu sposobowi rozmna\u017cania towarzyszy zanik wyra\u017anego centrum: nie ma pnia, osi ani jednego punktu pochodzenia, jak w przypadku drzew.<\/p>\n\n\n\n

Ten charakter ro\u015blin k\u0142\u0105czowych zainspirowa\u0142 filozofa Gilles\u2019a Deleuze\u2019a i psychoanalityka F\u00e9lixa Guattariego do wypracowania koncepcji niehierarchicznego modelu egzystencji \u2014 k\u0142\u0105cza (rhizome). K\u0142\u0105czowy spos\u00f3b reprodukcji \u2014 rozproszony, pozbawiony jednego centrum, oparty na poziomych po\u0142\u0105czeniach \u2014 uciele\u015bnia my\u015blenie, w kt\u00f3rym znaczenie nie jest organizowane wok\u00f3\u0142 jednego \u017ar\u00f3d\u0142a i nie posiada ani pocz\u0105tku, ani ko\u0144ca. W tym sensie rdestnica reprezentuje polityczno-filozoficzn\u0105 alternatyw\u0119 wobec scentralizowanej w\u0142adzy i wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

Czy paso\u017cyt jest godny troski?<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kolejnym gatunkiem, do kt\u00f3rego odwo\u0142uje si\u0119 tytu\u0142 pracy, jest motylica w\u0105trobowa \u2014 paso\u017cyt bytuj\u0105cy w drogach \u017c\u00f3\u0142ciowych wielu gatunk\u00f3w ssak\u00f3w, w tym tak\u017ce cz\u0142owieka. Jej cykl \u017cyciowy obejmuje kilka stadi\u00f3w larwalnych oraz \u017cywiciela po\u015bredniego \u2014 oddychaj\u0105ce powietrzem \u015blimaki s\u0142odkowodne. Odkodowanie enigmatycznego tytu\u0142u pracy i zrozumienie, czym jest motylica oraz \u017ce przedstawione kobiety hoduj\u0105 paso\u017cyty, w pierwszym odruchu wywo\u0142a\u0142o we mnie siln\u0105 reakcj\u0119: obrzydzenie, sprzeciw i konfuzj\u0119. Po pewnym czasie uczucia te ust\u0105pi\u0142y miejsca ciekawo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego kobiety na obrazie wspieraj\u0105 paso\u017cyty?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zamiast odrzucenia i wrogo\u015bci okazuj\u0105 trosk\u0119 i piel\u0119gnuj\u0105 to, co powszechnie uwa\u017ca si\u0119 za chorobotw\u00f3rcze, odra\u017caj\u0105ce i z\u0142e. Refleksja nad t\u0105 niezwyk\u0142\u0105 relacj\u0105, przecz\u0105c\u0105 normatywnej logice, wzbudzi\u0142a we mnie jeszcze silniejszy odd\u017awi\u0119k. Ten zaskakuj\u0105cy asambla\u017c \u2014 gest troski wobec odra\u017caj\u0105cego \u2014 rezonowa\u0142 we mnie swoim afektywno-emocjonalnym zabarwieniem i intensywno\u015bci\u0105, przypominaj\u0105c mi o pomocy, jak\u0105 nios\u0142y lesbijki gejom dotkni\u0119tym HIV\/AIDS.<\/p>\n\n\n\n

Opieka jako rebelia<\/h2>\n\n\n\n

By\u0142 to akt niezwyk\u0142ej solidarno\u015bci w czasie, gdy geje byli stygmatyzowani jako chorzy psychicznie i postrzegani jako \u201ezaraza\u201d \u2014 zar\u00f3wno moralna, jak i cielesna. W okresie epidemii HIV pojawi\u0142y si\u0119 powa\u017cne niedobory krwi, poniewa\u017c osoby zaka\u017cone cz\u0119sto potrzebowa\u0142y transfuzji. Kryzys zaostrzy\u0142 si\u0119, gdy w Stanach Zjednoczonych zakazano oddawania krwi m\u0119\u017cczyznom maj\u0105cym seks z m\u0119\u017cczyznami. W odpowiedzi grupy lesbijek \u2014 najs\u0142ynniejsze z nich, San Diego Blood Sisters \u2014 organizowa\u0142y akcje krwiodawstwa, dbaj\u0105c o to, by ich donacje trafia\u0142y do pacjent\u00f3w z HIV\/AIDS, wkraczaj\u0105c tam, gdzie zawiod\u0142y instytucje medyczne i spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n\n

Radykalne Wsp\u00f3\u0142czucie<\/h2>\n\n\n\n

Radykalne Wsp\u00f3\u0142czuciePo raz kolejny mamy tu do czynienia z odwr\u00f3ceniem perspektywy. Opieka nie jawi si\u0119 jako niewinna, neutralna praktyka \u2014 dzia\u0142a tu jako forma rebelii. Jest to dos\u0142owne odwr\u00f3cenie logiki faszyzmu i kapitalizmu, system\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 j\u0119zykiem dehumanizacji, por\u00f3wnuj\u0105c mniejszo\u015bci (etniczne, religijne, seksualne i inne) oraz osoby uznane za \u201enieproduktywne\u201d \u2014 bezdomne, bezrobotne, z niepe\u0142nosprawno\u015bciami \u2014 do paso\u017cyt\u00f3w i zarazy. Analogie do chor\u00f3b i paso\u017cyt\u00f3w mia\u0142y na celu stworzenie wra\u017cenia, \u017ce dane grupy \u201eska\u017caj\u0105\u201d spo\u0142ecze\u0144stwo oraz \u017ce wykluczenie i przemoc wobec nich s\u0105 \u201enaturaln\u0105\u201d konieczno\u015bci\u0105 higieniczn\u0105, biologiczn\u0105 i moraln\u0105. W tym kontek\u015b- cie gest troski wobec tego, co napi\u0119tnowane jako chore, odra\u017caj\u0105ce i zb\u0119dne, staje si\u0119 radykalnie antyfaszystowskim i antykapitalistycznym aktem politycznym.<\/p>\n\n\n\n

\u015awite\u017a – podwodne miasto<\/h2>\n\n\n\n

Kolejna warstwa dzie\u0142a ujawnia jego poga\u0144sko-historyczne powi\u0105zania. Obiekt nale\u017cy do cyklu \u015awite\u017a i zosta\u0142 zainspirowany ballad\u0105 \u015awite\u017a Adama Mickiewicza, powsta\u0142\u0105 na podstawie legendy ludowej. Wed\u0142ug niej m\u0119\u017cczy\u017ani grodu opu\u015bcili miasto, by walczy\u0107 z naje\u017ad\u017acami cara, a podczas ich nieobecno\u015bci dosz\u0142o do najazdu. Wydarzenie, opisane jako cud, ocali\u0142o bezbronnych mieszka\u0144c\u00f3w od okrutnego losu: miasto zapad\u0142o si\u0119 tworz\u0105c jezioro, a jego mieszka\u0144cy \u2014 przede wszystkim kobiety i dzieci \u2014 zostali przemienieni w truj\u0105ce ro\u015bliny. Kobiety przedstawione w pracy s\u0105 w\u0142a\u015bnie tymi mieszkankami podwodnego miasta. Mieszkanki karz\u0105 naje\u017ad\u017ac\u00f3w nie poprzez bezpo\u015bredni\u0105 konfrontacj\u0119, lecz poprzez uwodzenie: urzeczeni pi\u0119knem ro\u015blin, zaczynaj\u0105 je zrywa\u0107 i gin\u0105, nie\u015bwiadomi ich truj\u0105cej natury.<\/p>\n\n\n\n

Becoming-Plant<\/h2>\n\n\n\n
\"\"\/
Piero del Pollaiuolo,\u00a0Apollo and Daphne<\/em>\u00a0(c. 1470\u20131480)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przemienione postacie dos\u0142ownie staj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 natury \u2014 zar\u00f3wno na poziomie narracji, jak i materii. Technika intarsji wykorzystywana przez Zeic polega na wyk\u0142adaniu powierzchni r\u00f3\u017cnymi kawa\u0142kami drewna (czasami tak\u017ce innymi materia\u0142ami). Zeic wykorzystuje naturaln\u0105 tekstur\u0119 drewna, aby odda\u0107 zar\u00f3wno ruch wody, jak i transformacje postaci. Metamorfoza ta przywodzi na my\u015bl mit o Dafne i Apollinie, w kt\u00f3rym przemiana w ro\u015blin\u0119 staje si\u0119 strategi\u0105 przetrwania<\/p>\n\n\n\n

Przedchrze\u015bcija\u0144ska wyobra\u017ania jako \u017ar\u00f3d\u0142o oporu<\/h2>\n\n\n\n

Ballada \u201e\u015awite\u017a\u201d Adama Mickiewicza powsta\u0142a w czasie zabor\u00f3w i mo\u017ce by\u0107 odczytywana jako narracja antykolonialna. Mickiewicz przywraca znaczenie lokalnej, przedchrze\u015bcija\u0144skiej wyobra\u017ani jako \u017ar\u00f3d\u0142a oporu wobec zewn\u0119trznej w\u0142adzy Ko\u015bcio\u0142a, zaborc\u00f3w oraz wobec redukcjonistycznego dyskursu naukowego. Podobnie, praca Liliany zaprasza widza do kontaktu z nieposkromionymi duchami przedchrze\u015bcija\u0144skich \u015bwiat\u00f3w, rezonuj\u0105c z zainteresowaniem Mickiewicza okultystyczn\u0105 wiedz\u0105 i natur\u0105.<\/p>\n\n\n\n

To si\u0119ganie w przesz\u0142o\u015b\u0107 nabiera szczeg\u00f3lnego znaczenia wobec wsp\u00f3\u0142czesnych wydarze\u0144. Praca powsta\u0142a w okresie narastaj\u0105cych napi\u0119\u0107 mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Rosj\u0105, \u0142\u0105cz\u0105c historyczn\u0105 traum\u0119 z trwaj\u0105c\u0105 wojn\u0105 na Ukrainie oraz ci\u0105g\u0142ym zagro\u017ceniem ze strony imperialnych ambicji Rosji<\/p>\n\n\n\n

Eco-queerowa mitologia oporu<\/h2>\n\n\n\n

Praca funkcjonuje jako narracja antykolonialna, odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do legendy o spo\u0142eczno\u015bci opieraj\u0105cej si\u0119 naje\u017ad\u017acom. Jej si\u0142a wy\u0142ania si\u0119 poprzez fuzj\u0119 z natur\u0105, odzwierciedlaj\u0105c trosk\u0119 o ekologi\u0119, a jednocze\u015bnie kwestionuj\u0105c antropocentryzm i hierarchie byt\u00f3w. Przemieniaj\u0105c ludzi w ro\u015bliny, dzie\u0142o zaciera granice mi\u0119dzy cia\u0142em a \u015brodowiskiem, tworz\u0105c eco-queerow\u0105 mitologi\u0119, kt\u00f3ra celebruje alternatywne perspektywy tych z do\u0142u<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Rutz<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Liliana Zeic, Rdestnica p\u0142ywaj\u0105ca i kobiety hoduj\u0105ce motylic\u0119 w\u0105trobowa na \u015blimakach 2025, intarsja, czeczota topoli, czeczota jesionu, czeczota jab\u0142oni indyjskiej, stal, 142 x 82 cm (4 cz\u0119\u015bci) Ta praca jest cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy Imagining Queer Utopia, kt\u00f3rej kuratorem jestem ja (Micha\u0142 Rutz) w Queer Museum Vienna. Podczas pierwszego kontaktu z obiektem moj\u0105 uwag\u0119 natychmiast przyku\u0142y postacie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1803,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63,19],"tags":[],"class_list":["post-1766","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esej","category-polski"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1766","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1766"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1766\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1801,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1766\/revisions\/1801"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1766"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1766"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1766"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}