{"id":1337,"date":"2026-05-15T15:26:14","date_gmt":"2026-05-15T15:26:14","guid":{"rendered":"https:\/\/michalrutz.com\/?p=1337"},"modified":"2026-06-10T16:01:52","modified_gmt":"2026-06-10T16:01:52","slug":"gwiazdzisty-striptizer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/gwiazdzisty-striptizer\/","title":{"rendered":"Gwia\u017adzisty striptizer"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Krzysztof Gil, Py\u0142 Gwiezdny
<\/strong>olej na p\u0142\u00f3tnie, 2026<\/p>\n\n\n\n

Ta praca zosta\u0142a wykonana na potrzeby wystawy \u201eImagining Queer Utopia\u201d<\/strong> w Queer Museum Vienna<\/strong> i stanowi jej cz\u0119\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Samotna posta\u0107 ludzka zdejmuje w\u0142asn\u0105 sk\u00f3r\u0119, obna\u017caj\u0105c nie organy, a \u015bwietlist\u0105 sylwetk\u0119 migocz\u0105c\u0105 tuzinem gwiazd. Jest widmowa, niematerialna i bezp\u0142ciowa. \u015awietlisty kontur oddziela j\u0105 od otoczenia, a wok\u00f3\u0142 niej rozpo\u015bciera si\u0119 po\u015bwiata \u2014 nale\u017c\u0105ca do wschodz\u0105cego za ni\u0105 s\u0142o\u0144ca. Ta niczym reflektor sceniczny skupia uwag\u0119 na celestialnym stripteaserze.<\/p>\n\n\n\n

Cia\u0142o jako \u015bwi\u0105tynia<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Istota stoi na tle gwia\u017adzistego nieba. Jednak gwiazdy na jej ciele s\u0105 wi\u0119ksze, pi\u0119kniejsze i ozdobniejsze ni\u017c te wok\u00f3\u0142. Migocz\u0105 bia\u0142ym, \u017c\u00f3\u0142tym i b\u0142\u0119kitnym blaskiem na turkusowo-szmaragdowym b\u0142\u0119kicie cia\u0142a. Tworz\u0105 nie iluzj\u0119 rzeczywistego nieba, lecz dekoracyjn\u0105 powierzchni\u0119. Ten ornamentalny wz\u00f3r przywodzi na my\u015bl malowane, gotyckie, gwia\u017adziste sklepienia, jak te w prezbiterium Bazyliki Mariackiej w Krakowie, gdzie artysta mieszka i pracuje.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 Mariacki w Krakowie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W gotyckiej architekturze nic nie jest przypadkowe. Mury, filary i kolumny ko\u015bcio\u0142a wraz z ziemist\u0105 kolorystyk\u0105 symbolizuj\u0105 materialny porz\u0105dek i \u015bwiat ludzki, podczas gdy b\u0142\u0119kitne sklepienia odsy\u0142aj\u0105 do sfery duchowej i transcendentnej.<\/p>\n\n\n\n

Niebia\u0144ska materia<\/h2>\n\n\n\n

Posta\u0107, kt\u00f3rej cia\u0142o jawi si\u0119 jako \u201eniebia\u0144ska materia\u201d, \u0142\u0105czy w sobie elementy cielesno\u015bci i transcendencji<\/strong>. Nie jest ju\u017c ograniczona ani do ziemskiej materii, ani do duchowej sfery \u2013 istnieje w stanie po\u015brednim, hybrydowym<\/strong>, kt\u00f3ry przekracza tradycyjne binarne kategorie: m\u0119skie\u2013\u017ce\u0144skie, bia\u0142y\u2013czarny, cia\u0142o\u2013duch.1<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n

Sk\u00f3ra jako symbol m\u0119cze\u0144stwa<\/h2>\n\n\n\n

Jedynie \u0142ydka pozostaje pokryta sk\u00f3r\u0105. Przemiana niemal si\u0119 zako\u0144czy\u0142a. Wraz ze wschodem s\u0142o\u0144ca zapowiadaj\u0105 nowy pocz\u0105tek. <\/p>\n\n\n\n

Reszta sk\u00f3ry \u2014 br\u0105zowo-zielona \u2014 powiewa w uniesionej d\u0142oni. Prezentowana niemal jak trofeum, niczym futro zdarte z zabitego zwierz\u0119cia. Zdeformowana. Pomarszczona. Scena ta przywodzi na my\u015bl posta\u0107 \u015bw. Bart\u0142omieja z S\u0105du Ostatecznego<\/em> Micha\u0142a Anio\u0142a. Trop ten wskazuje na sk\u00f3r\u0119 jako symbol m\u0119cze\u0144stwa \u2014 do\u015bwiadczenia cierpienia \u2014  szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie dyskryminacji ze wzgl\u0119du na kolor sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
Po lewej: Detal przedstawiaj\u0105cy \u015bw. Bartolomeo, S\u0105d Ostateczny, Micha\u0142 Anio\u0142
Po prawej: Zdj\u0119cie Frantz Fanon z Black Skin White Masks (1967)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wykluczaj\u0105ce spojrzenie<\/h2>\n\n\n\n

W Czarnej sk\u00f3rze, bia\u0142ych maskach<\/em> (Black Skin, White Masks) Frantz Fanon opisuje jedno ze swoich pierwszych do\u015bwiadcze\u0144 bycia postrzeganym jako Czarny. Ciemny kolor sk\u00f3ry \u2014 neutralny fakt na jego rodzinnej Martynice \u2014 we Francji staje si\u0119 czym\u015b, co go definiuje. Opisywana przez niego sytuacja ma miejsce, gdy dziecko wskazuje na niego palcem i krzyczy:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201ePatrz, Murzyn!\u201d
\u201eMamo, zobacz Murzyna! Boj\u0119 si\u0119!\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Fanon do\u015bwiadcza wykluczaj\u0105cego spojrzenia i uprzedmiotowienia: jego cia\u0142o przestaje by\u0107 neutralne. Staje si\u0119 obiektem definiowanym przez spojrzenie Innego oraz projekcje rasowych fantazji.<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eBy\u0142em jednocze\u015bnie odpowiedzialny za swoje cia\u0142o, za swoj\u0105 ras\u0119, za swoich przodk\u00f3w. Podda\u0142em si\u0119 obiektywnej analizie; odkry\u0142em swoj\u0105 czarno\u015b\u0107, swoje cechy etniczne.\u201d2<\/a><\/sup><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

T\u0119 opowie\u015b\u0107 mo\u017cna \u0142atwo prze\u0142o\u017cy\u0107 na inne konteksty stygmatyzacji, w kt\u00f3rych podmiot jest w podobny spos\u00f3b definiowany przez wykluczaj\u0105ce spojrzenie (the othering gaze).<\/p>\n\n\n\n

Okrzyk \u201ePatrz, Murzyn!\u201d znajduje swoje odpowiedniki w takich zwrotach jak \u201ePatrz, Cygan!\u201d czy \u201ePatrz, peda\u0142!\u201d.3<\/a><\/sup> W momencie gdy czyja\u015b odmienno\u015b\u0107 zostaje publicznie nazwana, jednostka zostaje sprowadzona do etykiety i stereotyp\u00f3w, cz\u0119sto obci\u0105\u017conych negatywnymi uczuciami i wykluczeniem. Ta to\u017csamo\u015b\u0107 nie jest samostanowiona, lecz narzucona z zewn\u0105trz, przekszta\u0142caj\u0105c sk\u00f3r\u0119 w powierzchni\u0119, na kt\u00f3r\u0105 rzutowane s\u0105 l\u0119ki spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n\n

Obraz wyra\u017ca pragnienie zrzucenia to\u017csamo\u015bci narzuconych przez spojrzenie Innych. W ten spos\u00f3b scena mo\u017ce by\u0107 rozumiana jako odwr\u00f3cenie procesu wykluczania. Posta\u0107 na obrazie dzia\u0142a autonomicznie i dobrowolnie, a zrywanie sk\u00f3ry zamiast zadawa\u0107 b\u00f3l uwalnia od niego. <\/p>\n\n\n\n

Posta\u0107 nie ma ju\u017c twarzy ani \u017cadnych cech wskazuj\u0105cych na jej to\u017csamo\u015b\u0107. W tej anonimowo\u015bci obraz odzwierciedla temat wyzwolenia spod spo\u0142ecznych i kulturowych ogranicze\u0144 \u2014 p\u0142ci, orientacji, rasy oraz ego.<\/p>\n\n\n\n

P\u0142ynne Ja<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Motyw rozp\u0142ywu to\u017csamo\u015bci przywo\u0142uje praktyk\u0119 Medytacji Wielkiego Nieba (Big Sky Meditation), spopularyzowan\u0105 na Zachodzie przez Josepha Goldsteina4<\/a><\/sup>, kt\u00f3r\u0105 sam r\u00f3wnie\u017c praktykowa\u0142em. Goldstein pos\u0142uguje si\u0119 metafor\u0105 gwiazd na niebie, aby opisa\u0107 natur\u0119 dozna\u0144. Zach\u0119ca do postrzegania impuls\u00f3w sensorycznych jako iskier: migocz\u0105cych przez chwil\u0119, by po chwili znikn\u0105\u0107 i ust\u0105pi\u0107 miejsca nowym b\u0142yskom w rozleg\u0142ym niebie \u015bwiadomo\u015bci. Wraz z pog\u0142\u0119bianiem si\u0119 koncentracji nawykowe postrzeganie cia\u0142a jako \u201esta\u0142ego\u201d obiektu zaczyna si\u0119 rozpuszcza\u0107. W rezultacie zamiast postrzega\u0107 cia\u0142o jako zbi\u00f3r odr\u0119bnych cz\u0119\u015bci zaczynamy do\u015bwiadcza\u0107 je jako p\u0142ynne pole energii.<\/p>\n\n\n\n

Radykalna Metamorfoza<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Oba s\u0105siaduj\u0105ce ze sob\u0105 dzie\u0142a (\u201ePy\u0142 gwiezdny\u201d i \u201eMatka” Zuli Tuvshinbat) oferuj\u0105 utopijn\u0105 fantazj\u0119 radykalnej transformacji nieograniczonej przez narzucone to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie do \u0107my, posta\u0107 Gila zrzuca warstw\u0119 sk\u00f3ry niczym kokon, ods\u0142aniaj\u0105c now\u0105 form\u0119 \u2013 tym razem wybran\u0105 samodzielnie.<\/p>\n\n\n\n

Ornament jako autokreacja<\/h2>\n\n\n\n

Ich cia\u0142a staj\u0105 si\u0119 ornamentalnymi powierzchniami. Zazwyczaj dekoracj\u0119 rozumie si\u0119 jako co\u015b dodanego na wierzch \u2014 jak naklejki na zeszycie \u2014 jednak te prace sugeruj\u0105 co\u015b innego: samo cia\u0142o mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dekoracj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wzywaj\u0105 nas do: przyozdabiania siebie. U\u017cywania kryszta\u0142k\u00f3w, makija\u017cu, i dragu. Dekorowa\u0107 siebie znaczy sta\u0107 si\u0119 w\u0142asn\u0105 fantazj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

To \u201edodawanie rzeczy\u201d nie jest powierzchowne; jest transformacyjne. Ornament jest wyrazem \u017cycia wewn\u0119trznego. Czyni je widzialnym. Jest utopijnym pragnieniem czego\u015b wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

Ornament jako technologia transcendencji<\/h2>\n\n\n\n

Ornament wykracza poza samo ekspresj\u0119. Na przestrzeni historii s\u0142u\u017cy\u0142 uwidacznianiu bosko\u015bci \u2014 oznaczaniu cia\u0142, obiekt\u00f3w i przestrzeni jako wyj\u0105tkowych, wykraczaj\u0105cych poza czyst\u0105 u\u017cyteczno\u015b\u0107 czy funkcj\u0119. W tym sensie ornament staje si\u0119 technologi\u0105 transcendencji, oznaczaj\u0105c cia\u0142o (lub obiekt) jako niecodzienne.<\/p>\n\n\n\n

Obie osoby artystyczne wykorzystuj\u0105 ornament nie tylko po to, by upi\u0119ksza\u0107 cia\u0142o lub wyra\u017ca\u0107 \u017cycie wewn\u0119trzne, lecz by ukaza\u0107 cia\u0142o jako co\u015b wi\u0119cej ni\u017c maszyn\u0119. Ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 stoi w opozycji do kultury looksmaxxingu, kt\u00f3ra redukuje cia\u0142o do pustej pow\u0142oki, zaniedbuj\u0105c ogromne niebo wewn\u0119trznego \u015bwiata dozna\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Zamiast tego przekraczaj\u0105 granice tego, co uznawane jest za realistyczne i mo\u017cliwe. Za pomoc\u0105 ornamentu ponownie \u0142\u0105cz\u0105 cia\u0142o z pragnieniem, wyobra\u017ani\u0105 i sacrum.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Rutz<\/p>\n\n\n\n

[Tekst zosta\u0142 poddany konsultacji wra\u017cliwo\u015bciowej (sensitivity reading) przez osob\u0119 z do\u015bwiadczeniem \u017cyciowym, o kt\u00f3rym mowa w tek\u015bcie.]<\/p>\n\n\n

  1. Georges\u202fBataille, Eroticism: Death and Sensuality, trans. Mary Dalwood (San Francisco: City Lights Books, 1986). \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  2. Black Skin, White Masks, prze\u0142. Charles Lam Markmann (New York: Grove Press, 1967), 84.
    T\u0142umaczenie z j\u0119zyka angielskiego: Micha\u0142 Rutz.     \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  3. Autor ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce queerowo\u015b\u0107 nie jest to\u017csama z ras\u0105 oraz \u017ce \u2014 w przeciwie\u0144stwie do koloru sk\u00f3ry \u2014 mo\u017ce pozostawa\u0107 ukryta. Jednocze\u015bnie jej rozpoznawalne elementy cz\u0119sto manifestuj\u0105 si\u0119 poprzez cia\u0142o: w zachowaniu, praktykach seksualnych, manierach, g\u0142osie, ruchach czy sposobie ubierania si\u0119. W momentach, gdy queerowo\u015b\u0107 zostaje publicznie nazwana, osoby queerowe, podobnie jak Fanon w opisywanym przez siebie do\u015bwiadczeniu, zaczynaj\u0105 analizowa\u0107 w\u0142asne cia\u0142o, gesty i spos\u00f3b bycia, internalizuj\u0105c zewn\u0119trzne spojrzenie oraz poddaj\u0105c si\u0119 procesowi nieustannej samokontroli i autoanalizy.aj\u0105c si\u0119 procesowi nieustannej samokontroli i analizie. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  4. Daniel Goleman and Richard J. Davidson, Altered Traits: Science Reveals How Meditation Changes Your Mind, Brain, and Body (New York: Avery, 2017). \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Krzysztof Gil, Py\u0142 Gwiezdnyolej na p\u0142\u00f3tnie, 2026 Ta praca zosta\u0142a wykonana na potrzeby wystawy \u201eImagining Queer Utopia\u201d w Queer Museum Vienna i stanowi jej cz\u0119\u015b\u0107. Samotna posta\u0107 ludzka zdejmuje w\u0142asn\u0105 sk\u00f3r\u0119, obna\u017caj\u0105c nie organy, a \u015bwietlist\u0105 sylwetk\u0119 migocz\u0105c\u0105 tuzinem gwiazd. Jest widmowa, niematerialna i bezp\u0142ciowa. \u015awietlisty kontur oddziela j\u0105 od otoczenia, a wok\u00f3\u0142 niej rozpo\u015bciera […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1295,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"[{\"content\":\"Georges\u202fBataille, Eroticism: Death and Sensuality, trans. Mary Dalwood (San Francisco: City Lights Books, 1986).\",\"id\":\"6d8b347a-2596-4d19-93b7-3d358cffe48a\"},{\"content\":\"Black Skin, White Masks, prze\u0142. Charles Lam Markmann (New York: Grove Press, 1967), 84.
    T\u0142umaczenie z j\u0119zyka angielskiego: Micha\u0142 Rutz.\",\"id\":\"d6e81f40-b22a-4bf8-ab1d-e00b1ba44dc4\"},{\"content\":\"Autor ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce queerowo\u015b\u0107 nie jest to\u017csama z ras\u0105 oraz \u017ce \u2014 w przeciwie\u0144stwie do koloru sk\u00f3ry \u2014 mo\u017ce pozostawa\u0107 ukryta. Jednocze\u015bnie jej rozpoznawalne elementy cz\u0119sto manifestuj\u0105 si\u0119 poprzez cia\u0142o: w zachowaniu, praktykach seksualnych, manierach, g\u0142osie, ruchach czy sposobie ubierania si\u0119. W momentach, gdy queerowo\u015b\u0107 zostaje publicznie nazwana, osoby queerowe, podobnie jak Fanon w opisywanym przez siebie do\u015bwiadczeniu, zaczynaj\u0105 analizowa\u0107 w\u0142asne cia\u0142o, gesty i spos\u00f3b bycia, internalizuj\u0105c zewn\u0119trzne spojrzenie oraz poddaj\u0105c si\u0119 procesowi nieustannej samokontroli i autoanalizy.aj\u0105c si\u0119 procesowi nieustannej samokontroli i analizie.\",\"id\":\"cf7964e9-1847-48df-89ea-67d51e5c6b05\"},{\"content\":\"Daniel Goleman and Richard J. Davidson, Altered Traits: Science Reveals How Meditation Changes Your Mind, Brain, and Body (New York: Avery, 2017).\",\"id\":\"45241dc1-4e9a-4f37-a1c0-3d6f2eef3a78\"}]"},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-1337","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esej"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1337"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2058,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1337\/revisions\/2058"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1295"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}