{"id":1302,"date":"2026-05-11T21:10:50","date_gmt":"2026-05-11T21:10:50","guid":{"rendered":"https:\/\/michalrutz.com\/?p=1302"},"modified":"2026-06-10T16:03:45","modified_gmt":"2026-06-10T16:03:45","slug":"heteronormatywna-apokalipsa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/heteronormatywna-apokalipsa\/","title":{"rendered":"Widmo heteronormatywnej apokalipsy"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bartosz Kokosi\u0144ski, Obraz po\u017ceraj\u0105cy pejza\u017c wiejski<\/strong>,
technika w\u0142asna, \u00a02012\u20132014<\/p>\n\n\n\n

Ta praca jest cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy \u201eImagining Queer Utopia\u201d
kuratorowanej przeze mnie (Micha\u0142a Rutza) w Queer Museum Vienna<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Heteronormatywna apokalipsa<\/h2>\n\n\n\n

Obraz wygina si\u0119 i zwija, po\u017ceraj\u0105c wiejski pejza\u017c, mia\u017cd\u017c\u0105c jednorodzinne domki. Te pozornie neutralne formy architektoniczne nios\u0105 ze sob\u0105 okre\u015blon\u0105 ideologi\u0119: model rodziny heteroseksualnej, monogamicznej i prywatnej w\u0142asno\u015bci. Ich zniszczenie mo\u017cna odczyta\u0107 w duchu koncepcji “oduczania” i “rozbi\u00f3rki\u201d (unlearning, unbuilding) Jacka Halberstama \u2014 jako \u015bwiadome odrzucenie normatywnych struktur. W ich miejsce pojawia si\u0119 potencja\u0142 dla nowej architektury: otwartej na alternatywne formy rodziny, relacji i wsp\u00f3lnotowo\u015bci, kt\u00f3re dopiero mog\u0105 si\u0119 wydarzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Sodomy i Gomora na opak<\/h2>\n\n\n\n
\"\"\/
John Martin, Sodoma i Gomor<\/em>a, 1852, olej na p\u0142otnie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Obiekt mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c odczytywa\u0107 jako \u017cartobliw\u0105 interpretacj\u0119 klasycznego motywu zniszczenia Sodomy i Gomory. W tradycyjnej interpretacji biblijnej zniszczenie miast pe\u0142ni funkcj\u0119 kary za queerowo\u015b\u0107: B\u00f3g unicestwia miasta grzechu, aby potwierdzi\u0107 boski porz\u0105dek. Podobnie, wiele faszystowskich fantazji idealizuje powr\u00f3t do tradycyjnych struktur rodzinnych i prostszego \u017cycia na wsi, demonizuj\u0105c jednocze\u015bnie miasta jako \u017ar\u00f3d\u0142a zepsucia. Kokosi\u0144ski odwraca t\u0119 narracj\u0119, zast\u0119puj\u0105c miasto wsi\u0105: to nie queer zostaje unicestwiony, lecz \u015bwiat normatywny.<\/p>\n\n\n\n

Widmo rewolucji<\/h2>\n\n\n\n

Czym jest ta si\u0142a, kt\u00f3ra wypacza, obala i burzy zastany porz\u0105dek? Mo\u017cna j\u0105 rozumie\u0107 jako asambla\u017c g\u0142odu, gniewu i buntu \u2013 pragnienie, kt\u00f3re wymyka si\u0119 rozumowi i kontroli spo\u0142ecznej. Po\u017cera je i trawi, tworz\u0105c nie\u0142ad.<\/p>\n\n\n\n

To pragnienie nie nale\u017cy do \u017cadnego konkretnego podmiotu. Dzia\u0142a jako si\u0142a zewn\u0119trzna, jako afekt, kt\u00f3ry przep\u0142ywa mi\u0119dzy cia\u0142ami i ca\u0142ymi spo\u0142eczno\u015bciami. W tym sensie nieprzypadkowo Marks opisuje komunizm jako ducha \u2013 widmo unosz\u0105ce si\u0119 nad Europ\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Deformacja jako metoda<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Foto: Bartosz Kokosi\u0144ski. Proces wyginania krosien przy urzyciu metalowych zacisk\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Perwersyjne tendencje w tw\u00f3rczo\u015bci Kokosi\u0144skiego ujawniaj\u0105 si\u0119 jako \u015bwiadome odwr\u00f3cenie logiki korekty i normalizacji. Zamiast prostowa\u0107 i porz\u0105dkowa\u0107, artysta deformuje, fa\u0142duje i skr\u0119ca. Sam proces deformacji jest bardzo delikatny i powolny. Artysta stopniowo zwi\u0119ksza nacisk na drewniane blejtramy za pomoc\u0105 masywnych metalowych zacisk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Proces ten mo\u017ce przywo\u0142ywa\u0107 skojarzenia z praktykami sadomasochistycznymi. Rozumianymi tu nie jako przemoc, lecz relacje oparte na kontroli. Cia\u0142o jest delikatnie popychane do granic wytrzyma\u0142o\u015bci, a b\u00f3l s\u0142u\u017cy intensyfikacji przyjemno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

W rezultacie p\u0142\u00f3tno staje si\u0119 polem perwersyjnej pracy: miejscem, w kt\u00f3rym przemoc norm zostaje odwr\u00f3cona, a deformacja \u2013 zamiast b\u0142\u0119du \u2013 funkcjonuje jako metoda.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Strona poprzedzaj\u0105ca kart\u0119 tytu\u0142ow\u0105 Orthop\u00e9die<\/em>, Nicolas Andry de Bois-Regard, 1741.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zdzicza\u0142e i niepos\u0142uszne p\u0142\u00f3tna <\/h2>\n\n\n\n

Cykl \u201eObrazy po\u017ceraj\u0105ce rzeczywisto\u015b\u0107\u201d Kokosi\u0144skiego prze\u0142amuje tradycyjn\u0105 struktur\u0119 p\u0142\u00f3tna, odmawiaj\u0105c pozostania p\u0142askim, uporz\u0105dkowanym i wizualnie pos\u0142usznym. Zamiast prezentowa\u0107 stabilny obraz, powierzchnie wybrzuszaj\u0105 si\u0119, fa\u0142duj\u0105 i skr\u0119caj\u0105, rozmontowuj\u0105c znan\u0105 hierarchi\u0119 ramy, powierzchni i reprezentacji. Dzie\u0142a te dezorientuj\u0105 widza, destabilizuj\u0105c kategorie przodu i ty\u0142u, wn\u0119trza i zewn\u0119trza oraz granic\u0119 mi\u0119dzy malarstwem a rze\u017ab\u0105. Przestaj\u0105 funkcjonowa\u0107 jako obrazy przeznaczone jedynie do ogl\u0105dania, a zamiast tego staj\u0105 si\u0119 samodzielnymi cia\u0142ami fizycznymi \u2013 niepos\u0142usznymi organizmami, kt\u00f3re wybieraj\u0105 w\u0142asne sposoby istnienia.<\/p>\n\n\n\n

Obraz od dupy strony<\/h2>\n\n\n\n

Przegi\u0119te. Wypi\u0119te. Pokazuj\u0105 nam co\u015b, czego normalnie nie wolno nam ogl\u0105da\u0107 \u2014 wstydliwy, “brzydki” ty\u0142 p\u0142\u00f3tna. Tym samym rozbijaj\u0105 iluzj\u0119 obrazu i przypominaj\u0105 o jego materialno\u015bci. Patrzenie od ty\u0142u, od do\u0142u, \u201eod dupy strony\u201d wpisuje si\u0119 w tradycj\u0119 queerowej fenomenologii, kt\u00f3ra zach\u0119ca do zmiany orientacji (widzenia) i ujawniania tego, co zwykle pozostaje ukryte.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Rutz<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bartosz Kokosi\u0144ski, Obraz po\u017ceraj\u0105cy pejza\u017c wiejski,technika w\u0142asna, \u00a02012\u20132014 Ta praca jest cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy \u201eImagining Queer Utopia\u201dkuratorowanej przeze mnie (Micha\u0142a Rutza) w Queer Museum Vienna Heteronormatywna apokalipsa Obraz wygina si\u0119 i zwija, po\u017ceraj\u0105c wiejski pejza\u017c, mia\u017cd\u017c\u0105c jednorodzinne domki. Te pozornie neutralne formy architektoniczne nios\u0105 ze sob\u0105 okre\u015blon\u0105 ideologi\u0119: model rodziny heteroseksualnej, monogamicznej i prywatnej w\u0142asno\u015bci. Ich […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":624,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-1302","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esej"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1302"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2060,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1302\/revisions\/2060"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/624"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}