{"id":1241,"date":"2026-05-09T20:20:56","date_gmt":"2026-05-09T20:20:56","guid":{"rendered":"https:\/\/michalrutz.com\/?p=1241"},"modified":"2026-06-10T16:46:48","modified_gmt":"2026-06-10T16:46:48","slug":"czy-wiesz-jak-queerowa-bywa-ewolucja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/czy-wiesz-jak-queerowa-bywa-ewolucja\/","title":{"rendered":"Czy wiesz, jak queerowa bywa ewolucja?"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"815\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Matyszewski-Pawel-Biological-Composition-19-815x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1237\" srcset=\"https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Matyszewski-Pawel-Biological-Composition-19-815x1024.jpg 815w, https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Matyszewski-Pawel-Biological-Composition-19-239x300.jpg 239w, https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Matyszewski-Pawel-Biological-Composition-19-768x965.jpg 768w, https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Matyszewski-Pawel-Biological-Composition-19.jpg 1112w\" sizes=\"auto, (max-width: 815px) 100vw, 815px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>Pawe\u0142 Matyszewski, Kompozycja Biologiczna 19<\/strong><br>akryl na p\u0142\u00f3tnie, 2025.<\/p>\n\n\n\n<p>Ta praca jest cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy \u201eImagining Queer Utopia\u201d<br>kuratorowanej przeze mnie (Micha\u0142a Rutza) w <a href=\"https:\/\/www.queermuseumvienna.com\/\" title=\"\">Queer Museum Vienna<\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Macki i szczeliny<\/h2>\n\n\n\n<p>G\u0119sta pl\u0105tanina dziwnych form pokrywa powierzchni\u0119 p\u0142\u00f3tna. Faluj\u0105ce linie i organiczne kszta\u0142ty przypominaj\u0105 w\u0142osy, wn\u0119trzno\u015bci, macki i pn\u0105cza. Skr\u0119caj\u0105 si\u0119 i wyginaj\u0105 w niespokojnym rytmie. Na ich cia\u0142ach w wielu miejscach wyst\u0119puj\u0105 otwory. Jedne przypominaj\u0105 rany, usta; inne z kolei po\u015bladki lub narz\u0105dy p\u0142ciowe. Splataj\u0105 si\u0119 i pieszcz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, tworz\u0105c mi\u0119sisty, pulsuj\u0105cy arras.<\/p>\n\n\n\n<p>Niemo\u017cliwe jest oddzielenie ich od siebie; trudno r\u00f3wnie\u017c okre\u015bli\u0107 natur\u0119 ich relacji \u2014 czy jest ona symbiotyczna, paso\u017cytnicza, czy te\u017c mamy do czynienia z jednym organizmem, ekosystemem zale\u017cnym od ka\u017cdego ze swoich element\u00f3w. Ten dziwny g\u0105szcz budzi ambiwalentne uczucia \u2014 od wstr\u0119tu po zachwyt bogactwem faktur, form i linii.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kwiato-wagina<\/h2>\n\n\n\n<p>W centrum kompozycji znajduje si\u0119 jasnor\u00f3\u017cowa, mi\u0119sista forma, zbudowana niemal wy\u0142\u0105cznie z otworu i wij\u0105cych si\u0119 macek. Otw\u00f3r ten przywodzi na my\u015bl hybryd\u0119 \u2014 rozwart\u0105 kwiato-wagin\u0119. Po prawej stronie, naprzeciw niej, widoczna jest \u201eodwr\u00f3cona\u201d, ciemna, zmarszczona forma, przypominaj\u0105ca po\u015bladki. Ona tak\u017ce zamiast torsu i n\u00f3g posiada macki.<\/p>\n\n\n\n<p>To unikatowe po\u0142\u0105czenie kwiata i waginy przypomina mi o monologu Slavoja \u017di\u017eka z filmu <em>The Pervert\u2019s Guide to Cinema<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Slavoj Zizek on the Horror of Tulips\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/a5yoqjABeBM?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>M\u00f3j stosunek do tulipan\u00f3w jest g\u0142\u0119boko liryczny. Uwa\u017cam, \u017ce s\u0105 obrzydliwe. Wyobra\u017a sobie \u2014 czy to nie jest jaki\u015b rodzaj, jak to nazwa\u0107, vagina dentata? Uz\u0119biona wagina gro\u017c\u0105ca, \u017ce ci\u0119 po\u0142knie.<\/p>\n\n\n\n<p>My\u015bl\u0119, \u017ce kwiaty s\u0105 czym\u015b dog\u0142\u0119bnie obrzydliwym. Czy ludzie zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, jak potworne s\u0105 te kwiaty? W gruncie rzeczy to otwarte zaproszenie dla wszystkich \u2014 dla wszystkich owad\u00f3w i pszcz\u00f3\u0142 \u2014 \u201echod\u017acie i mnie zer\u017cnijcie\u201d, nie?<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>W uj\u0119ciu \u017di\u017eka kwiaty s\u0105 nie tylko wulgarne, ale i gro\u017ane. Ta ambiwalencja \u2014 jednoczesne przyci\u0105ganie i odpychanie \u2014 jest kluczowa r\u00f3wnie\u017c dla obrazu Matyszewskiego.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Monstrualna kobieco\u015b\u0107<\/h2>\n\n\n\n<p>Wewn\u0119trznie sprzeczny charakter centralnej formy przywodzi na my\u015bl koncepcj\u0119 \u201emonstrualnej kobieco\u015bci\u201d Barbary Creed. W <em>The Monstrous <\/em>\u2013 Creed pokazuje, \u017ce to, co w kulturze patriarchalnej budzi l\u0119k, cz\u0119sto skupia si\u0119 wok\u00f3\u0142 kobiecej cielesno\u015bci, kt\u00f3ra jest jednocze\u015bnie uwodzicielska i niebezpieczna. Vagina dentata jest bardzo dobrym tego wyrazem.<\/p>\n\n\n\n<p>Kobieca podmiotowo\u015b\u0107 i bunt, a tak\u017ce przekraczanie norm p\u0142ciowych s\u0105 cz\u0119sto przedstawiane jako potworne przez normatywne spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n<p>Ta wystawa odwraca ten punkt widzenia: okazujemy empati\u0119 i trosk\u0119 temu, co zwykle uznawane jest za potworne.<strong> Postacie bestii staj\u0105 si\u0119 metaforami kobiecej i queerowej mocy, gniewu i po\u017c\u0105dania uwolnionych od restrykcyjnych norm spo\u0142ecznych. To celebracja cia\u0142, kt\u00f3re opieraj\u0105 si\u0119 narzuconym ograniczeniom.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Aktywny penetrowany<\/h2>\n\n\n\n<p>Figura ta rezonuje z prze\u0142omow\u0105 koncepcj\u0105 Bini Adamczak dotycz\u0105c\u0105 circlusion. Poj\u0119cie to opisuje bycie penetrowanym jako aktywny akt, a nie pasywny \u2014 jako obejmowanie, wch\u0142anianie, nak\u0142adanie czego\u015b na co\u015b. Adamczak ilustruje t\u0119 koncepcj\u0119 przyk\u0142adem \u015bruby i nakr\u0119tki:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"500\" height=\"397\" src=\"https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/M4_Inbusschraube_focusstacked.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1242\" srcset=\"https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/M4_Inbusschraube_focusstacked.jpg 500w, https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/M4_Inbusschraube_focusstacked-300x238.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>[\u2026]wkr\u0119canie \u015bruby w nakr\u0119tk\u0119 mo\u017cna nazwa\u0107 penetracj\u0105, natomiast nakr\u0119canie nakr\u0119tki na \u015brub\u0119 \u2014 cyrkluzj\u0105. Oczywi\u015bcie oba procesy zachodz\u0105 r\u00f3wnocze\u015bnie.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p>Uzupe\u0142niaj\u0105c penetracj\u0119 (penisem, dildem, palcem czy j\u0119zykiem) obejmowaniem (ustami, odbytem, wagin\u0105 lub d\u0142oni\u0105), Adamczak proponuje nowy j\u0119zyk seksualno\u015bci. Podwa\u017ca on heteroseksualn\u0105 logik\u0119 uto\u017csamiaj\u0105c\u0105 penetracj\u0119 z dominacj\u0105 i sprawczo\u015bci\u0105, a bycie penetrowanym z bierno\u015bci\u0105 i uleg\u0142o\u015bci\u0105. W spo\u0142eczno\u015bci queer ta logika bywa cz\u0119sto reprodukowana, m.in. w podzia\u0142ach top\/bottom czy aktywny\/pasywny. Nie chodzi tu o krytyk\u0119 penetracji czy dominacji, lecz o jej zniuansowanie i rozszerzenie wyobra\u017ani erotycznej.<\/p>\n\n\n\n<p>W tym kontek\u015bcie kwiato-wagina jawi si\u0119 jako cia\u0142o aktywne, sprawcze i decyduj\u0105ce o sobie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Androgyniczne hybrydy<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"819\" src=\"https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ace-of-Wands-compare-1024x819.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1239\" srcset=\"https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ace-of-Wands-compare-1024x819.jpg 1024w, https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ace-of-Wands-compare-300x240.jpg 300w, https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ace-of-Wands-compare-768x614.jpg 768w, https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ace-of-Wands-compare-1536x1228.jpg 1536w, https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ace-of-Wands-compare.jpg 1777w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Po lewej: Pawe\u0142 Matyszewski, Kompozycja Biologiczna 19<br>Po prawej: As Kij\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Logika zniesienia binarno\u015bci nie dotyczy jedynie centralnej formy. Trzy zielone macki wdzieraj\u0105 si\u0119 spoza kadru \u2014 jedna z lewego g\u00f3rnego rogu i dwie z prawej strony. Przypominaj\u0105 one Asa Kij\u00f3w z Tarota marsylskiego. Na karcie szczyt fallicznej bu\u0142awy zwie\u0144czony jest form\u0105 przypominaj\u0105c\u0105 vulv\u0119, podobnie jak ka\u017cde odci\u0119te odga\u0142\u0119zienie.<\/p>\n\n\n\n<p>Analogicznie zielone macki na obrazie s\u0105 pe\u0142ne szczelin, przywo\u0142uj\u0105c zbie\u017cne wyobra\u017cenia. Oba przyk\u0142ady \u0142\u0105cz\u0105 czerwie\u0144 i ziele\u0144, falliczne formy i otwory, tworz\u0105c androgyniczne, hybrydyczne formy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107, je\u015bli nie wszystkie elementy obrazu, zdaj\u0105 si\u0119 pod\u0105\u017ca\u0107 za t\u0105 logik\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Zboczone spekulacje<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"500\" height=\"703\" src=\"https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ernst-Haeckel-Ascidiacea-Bildtafel-Nr.-85-aus-Kunstformen-der-Natur-1904.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1238\" srcset=\"https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ernst-Haeckel-Ascidiacea-Bildtafel-Nr.-85-aus-Kunstformen-der-Natur-1904.jpg 500w, https:\/\/michalrutz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ernst-Haeckel-Ascidiacea-Bildtafel-Nr.-85-aus-Kunstformen-der-Natur-1904-213x300.jpg 213w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ernsta Haeckl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Obraz przywo\u0142uje skojarzenia z XIX-wiecznymi atlasami botanicznymi, w szczeg\u00f3lno\u015bci z ilustracjami Ernsta Haeckla. Jednak zamiast d\u0105\u017cy\u0107 do naukowej klasyfikacji, Matyszewski kieruje si\u0119 fantazj\u0105. Zbacza z prostej, racjonalnej \u015bcie\u017cki w stron\u0119 spekulatywnej ewolucji.<\/p>\n\n\n\n<p>Artysta konstruuje fantastyczne wizje reprodukcji, czerpi\u0105c zar\u00f3wno ze \u015bwiata fauny, jak i flory, tworz\u0105c hybrydyczny j\u0119zyk rozmna\u017cania. Otwory i fallusy wszelkiej ma\u015bci wabi\u0105 potencjalnych kochank\u00f3w i ofiary \u2014 a mo\u017ce w og\u00f3le nie rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 tych kategorii.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Niepos\u0142uszne cia\u0142a i pragnienia<\/h2>\n\n\n\n<p>Te niepos\u0142uszne cia\u0142a przywo\u0142uj\u0105 nieokie\u0142znane pragnienia. Nie ma tu g\u0142owy, centrum ani hierarchii; brak wyra\u017anego podmiotu i jednoznacznych granic. <\/p>\n\n\n\n<p>Ta wielo\u015b\u0107 form wywo\u0142uje silne wra\u017cenie, jeszcze zanim zd\u0105\u017cymy zrozumie\u0107, na co patrzymy. <\/p>\n\n\n\n<p> W ten spos\u00f3b Matyszewski kwestionuje to\u017csamo\u015b\u0107 nie tylko jako konstrukt kulturowy, lecz tak\u017ce na bardziej fundamentalnym, cielesnym poziomie. Cia\u0142o jawi si\u0119 jako amalgamat byt\u00f3w, materii i proces\u00f3w \u2014 jako asambla\u017c, a nie autonomiczna, zamkni\u0119ta ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\">Micha\u0142 Rutz<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pawe\u0142 Matyszewski, Kompozycja Biologiczna 19akryl na p\u0142\u00f3tnie, 2025. Ta praca jest cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy \u201eImagining Queer Utopia\u201dkuratorowanej przeze mnie (Micha\u0142a Rutza) w Queer Museum Vienna Macki i szczeliny G\u0119sta pl\u0105tanina dziwnych form pokrywa powierzchni\u0119 p\u0142\u00f3tna. Faluj\u0105ce linie i organiczne kszta\u0142ty przypominaj\u0105 w\u0142osy, wn\u0119trzno\u015bci, macki i pn\u0105cza. Skr\u0119caj\u0105 si\u0119 i wyginaj\u0105 w niespokojnym rytmie. Na ich cia\u0142ach [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1237,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-1241","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-esej"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1241"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2069,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1241\/revisions\/2069"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1237"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/michalrutz.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}